Translated Into Lozi – Page 1

KULWANISA AIDS

 

Mwakutuseza mubili kuli ulwanise matuku

Kanako ya cwale, akuna mukwa ozibahala hande waku alafa AIDS, kapa kuti kulibelelwe kuli mukwa omung’i ukafumaneha.  Ka mukwa a cwale, tuso ye kona ku fiwa ku mukuli wa AIDS, ilukela ku zamaelela ni zibo yeo mubili wamutu ulwanisa matuku. 

Zibo yeo kapa milao ilukanela kuituta yona ka ku zamaelela ka si lumeli ili kuli mubili umatafazwe ka ku lwanisa matuku. Vitamin C Ikona ku tusa mubili.

Mubuleli wa katengo kaka talimela matuku a yambukela (CDC) utalusa kuli bung’ata bwa bakuli ba AIDS aba pilangi lilimo zetalu kuzwa foo ba fumana butuku.  Mwa mubili kuna ni masole bao ba tusa kulwanisa matuku baba bizwa T-Cells, B-Cells ni White Blood Cells. 

Cwale he vitamin C itusana nima T-Cells kwaku lwanisa matuku, ma T-Cells ni B-Cells apangelwa mwa sibiti mi hazwa foo ashetumukela mwa mooko wamasapo mo ayo hulela kuli aeze misebezi yaona hande. 

Ma T-Cells azwa mwa mooko aliba kwa Thymus gland(mang’ana). Tukokwani to tu nyinyani nyinyani(antigen) a tu kena mwa mubili ni ku lupenyeza matuku, ma B-Cells ili ona masole aluna mwa mubili ahasa masho(intibodies) ao apotoloha mwa mubili kaufela mi asa kopana fela ni tukokwani to tu ka to kwisiwa maata niku bulaiwa.

Micwale he ma T-Cells ona ai fapanya mwa mipao-pao ye ming’ata ili kaku itukiseza ku lwanisa matuku. 

Musebezi omutuna wama T-Helper cells kiku ziba butuku abukena mwa mubili niku zibisa masole B-Cells ni ba White blood cells kuli bakale kushakasha kulwanisa butuku boo nikubu tula mi hasebu tulilwe butuku ma T-Cells hape alaela masole kuli ndwa ifelile.

Mi ma T-Suppressor cells atiseza kuli linama zenwi mwa mubili li kusufaze ku beleka ili kupaleliswa tukokwani totu tisa matuku ku fumana buino bobunde mwa mubili.

Ma T-helper cells nima T-Suppressor cells alukelwa kufumanwa kali tikanyo zelukile, mi tikanyo ye isa shandauka feela mubili ukapalelwa kulwanisa matuku. 

Bo caziba bali kumutu yaiketile, ku lukanela kufuneha masole ba T-Helper cell ba 18 kuba 10 ba T-Suppressor cells mi tikanyo ye isa fapahana ahulu, mubili ukapalelwa kulwanisa niku isileleza kwa matuku. 

Kwa bakuli ba AIDS hang’ata tikanyo ye ibanga 10 T-Helper cells kwa 10 Suppressor cells ili kutalusa kuli ma T-Suppressor cells ki amang’ata kufita tikanyo mi akwalela lilama zeng’ata za mubili kubeleka (foo kutalusa kuli mubili sou itwanisa). 

Vitamin C itusa kufa maata T-Helper cells.Sipimo sa T-Helper ku mutu ya iketile ki 400. Haiba sipimo si supeza kuli sikwa tasaa 50,mutu ya cwalo ana buyangweli.

 

KUBULAYA BUKOKWANI (Maikolokuwawa) MWA MUBILI.

Vitamin C itusa hahulu kwa ku bulaya bukokwani mwa mubili.  Amunwa vitamin C ka bung’ata ahulu ika sebeza inge masole kaku bulaya matuku amang’ata mwa mubili mo kanako yeswana imatafaza mubili ka kutusa masole babang’wi kwaku lwanisa matuku.

 

SIHOPANI NI AIDS

Ha seku fitile likweli zeng’ata za kui tuta moo sicacani sa sihopani si sebeleza mi niku zamaelela cwalo ka lipiho ze zwelela kubo Ron Mealy kaku lwanisa butuku bwa AIDS, ku fumanehile kuli mulo o hamuzwi fa sihopani ukonile ku tusa bakuli ba AIDS kuba ni maata niku kona kuba ni pumulo hande busihu abalobala.

Sikwata sa bo caziba baba zwelela kwa Texas A&M University ni babang’wi cwalo batalusa kuli sihopani(koo bahamula mulyani obizwa acemannan)situsa milyani yeming’wi (AZT ni ACV)yeo ilwanisa AIDS kuba ni maata.  Mi sihopani se sipaleliswa tukokwani twa AIDS kuti tupepe ni ku hasana mwa mubili.

Dr. Maurice C. Kemp, yoo ili caziba wa matuku a swana inge cwalo kabo HIV wakwa sikolo sesi pahami sa kwa Texas u talusize kuli  mulyani o sepilwe ahulu wa AIDS ki mulyani obizwa AZT u kusufazwa hahulu hulu haiba u  kukopanywa ni acemannan (sihopani).

Libatisiso ze zwelela kwa sikolo se, lisupeza kuli AZT aitokwahali mi sihopani silinosi sa kona ku lwanisa hande butuku bwa AIDS.

 

NYANISI YA GARLIC

Nyanisi ya garlic isei itusisizwe mwa linaha zeng’wi ka likiti-kiti za lilimo. Ma Egepita ka myaha ye likiti ze peli ze felile neba itusisa nyanisi ye ku alafa matuku a fitelela mashumi a mabeli.

Mwandwa yetuna yalifasi yapili nyanisi ye nei itusiswa ku alafa litombo zetuna nimu sululo wa mali. Mi makuwa mwandwa yetuna yalifasi yabubeli neba itusisa nyanisi kwa ku alafa litombo ze bolile. 

Mwa silimo sa 1944 mutu yomung’wi yabizwa Chester J. Cavallito, afumana kuli nyanisi ye a i hamuzwi izwisa mulyani o bizwa allicin wo alafa matuku mwa mubili.

  Lipatisiso ze za fumana kuli nyanisi ye ya garlic kui tusisa yona mutumbi, isebeza ahulu kufita milyani ya penicillin kapa tetracycline.

Nyanisi ye yafumanwa kuli ikona kulwanisa matuku ashutana shutana mwa mubili aswana sina T.B., Botulisin, Musululo ni typhoid. 

Misiamu ye tuna ya milyani yeo ifumanwa kwa Bethesda, Maryland kwa America, ku fumanwa teng’i mapampili a hatisizwe a fitelela mwaanda ka mashumi amabeli niaketa lizoho (125) ao a tungunyuna kuli nyanisi ye itusa ku kusufaza matuku a lipilu, cancer ni matuku amang’wi a mang’ata-ng’ata.

Nyanisi ya Garlic ye hape itusa kuli booko bu beleke hande. Dr. Garagus akile abona pampili yeo ma Chinese nebai itusisanga nyanisi ye kwa kale. 

Kuna ni butuku bwa toho (cryptococcal menengitis) boo busa siyi yabukula, kono mwa China batu baba kula butuku bo neba alafiwa ka nyanisi ye kaku ca nikuba taba ndonga ya yona, mi hali abatu ba lishumi kaba supile (16) baneba filwe kalafo ye, ba lishumi ka alimung’wi neba pilile.  Kalafo ye sebeza sina cwalo hai sika fumaneha kale mwa milyani ye buhali ya kacenu mwa lipatela.

Hape kusupeza kuli garlic ye yona ikona ku sholokota niku kena mwa halaa booko niku bulaya tukokwani totu tisa butuku bwa menengitis. 

Isali yena Dr Garagus mwa lipatisiso zahae afumana kuli kwa kale neili ona feela mulyani omutuna kwa ku alafa sifuba (T.B). 

Kalenyana, kalinako za Liwanika, mwa sipatela sene si alafa butuku bwa sifuba kwa Dublin, neba fumani kuli bakuli bane ba ca, ku zuba niku itamba yona nyanisi ye ne ba fola ka bubebe kufita baneba itusisa likalafo zeng’wi. 

Mi kanako ye swana caziba yomung’wi mwa New York, kwa America, na bapanyize likalafo zefita fa mashumi aketalizoho ka aketalizoho (55) mi kuzona kaufela na fumani kuli nyanisi ya garlic nei alafa hande butuku bwa sifuba (T.B).

Maegepita bakale neba lapelanga nyanisi ya garlic.  Muna muhulu Poling, muroma wakale koo kubo santulu, na taluhanyize matuku a fita kubo lishumi ba silezi ana kona ku alafwa ka nyanisi ye. 

Ni haiba Louis Pasteur (ili yena mutungunyuni yomu tuna wamatuku nimwa alafelwa) ka silimo sa 1858 na konile ku bonisa kuli nyanis ya garlic ine ikona ku bulaya tukokwani totu tisa matuku. 

Bo caziba kwa sikolo sesi pahami sa George Washington, batungunyuzi kuli ona mwa nyanisi ya garlic kuna ni mulyani o tiseza ku hakuluza mali mwa mubili. 

Butuku bwa sifuba bwa ekezeha mwa America mi bung’ata bwa bona bana ni HIV.  Ba bang’wi baba kula AIDS, bafumaneha ni butuku bo bu bizwa M.

Avlum boo nebu fumaneha feela kwa linyunywani. Mi matuku a mifuta ye ikela a ekezeha sihuluhulu kwa America mwa lilimo ze felile ze keta lizoho.  Mi kuti ba bone kapa nyanisi ye ikona kutusa sina mubulelelo wama chinese ba kale, bo Dr.

Garagus ni Dr. Delaba  seba kaya garlic niku hamula mwateng’i mulyani obizwa allicin. Se banga tukokwani totu tisa matuku mwa mifuta futa ye mashuni a malalu niku hasa mwateng’i mulyani woo.

Tusika kopana kale ni nyanisi, Tukokwani to netu pila niku pepana, kono twashwa atuto kopana ni nyanisi kubonisa kuli inani maata akutu feza kutu bulaya. 

Hape garlic ibonahala kuba ni maata akulwanisa butuku bwa sifuba mi hape ina ni bushanjo bwaku lwanisa matuku kufita likalafo zeo lizibahala mazazi aa, mi bo caziba aba sika fita kale fa zibo yakuli kanti nyanisi ye isebeza cwani kufita milyani ye ming’ata.

Utwa, utwa, utwa, lizwi la mulimu (Sinulo 22:2) “Mwahala’ mukwakwa nimwa minanga yanuka, mo monekuna ni kota ya bupilo, yezwala miselo yami futa futa ye lishumi ka yemibeli ye zwala kweli ni kweli mi matali ayona ki aku folisa macaba.”.

Lipina 104:14 “Umeliseza likomu bucwang’i, mi umelisa limela kuti mutu ai tusise; azuse lico fa mubu wa lifasi.”

Dr Norman Farnsworth ili yo muhulu wa sikolo sesi batisisa moo milyani isebeleza mwa mubili wa mutu ili kwa Illionois kwa Chicago, na bile ni batisiso ye ama lico za mifutafuta (50,000) niku fumana kuli milyani ye tusa mwa lico moo ki ifi. 

Mi hape afumana kuli kalulo ya bune ya milyani kaufela ye itusisiwa mwa lipatela ihamuzwi kwa likota hape ki milyani yeo ling’aka neli itusisa yona kuzwa kale. 

Myanda yemine ye felile ya lilimo bo caziba lwapili ba fumana mulyani kwa kota o bizwa benzoic acid.  Ka 1804, matokwani ni ona sa lufa mulyani o bizwa morphine.

Kuzwa foo bo caziba seba kena ahulu mwa lipatisiso za likota mi kwa fumaneha milyani ye swana ka acetyldigoxin, allantoin, aspirin, valium, bromelain, codeine, digitoxin, L-dopa, leurocristine, papain, physostigmine, pseudoephedrine, quinine, reserpine, scopolamine strychnine, theophylline, xanthotoxin, camphor ni menthol capsaicin. 

Kuna ni mi futa futa ya likota ze fitelela 250,000 mwa lifasi mi bung’ata bwa zona alisika batisiswa kale. 

Haiba nji milyani yo luitusisa mwalifasi kamukana kiye mashumi a ketalizoho ka amane feela! kona kuti ku lukanela ku fumaneha kota yefolisa butuku bwa AIDS fahala’ likota ze ye sika fumanwa kale.

Kwa sikolo se si pahami sa Minnesota kwa America ba fumani sicacani se si bizwa poke root mo bafumani mwateng’i mulyani o’mata ahulu ka ku lwanisa butuku bwa AIDS, kono hau kopanyizwe ni milyani yeminwi, no ku fumanehile kuli maata aona nea ekezehile ka sikiti (1000 times).  Mulyani o so inzi bukaufi niku itusisa ona mwa lipatela. 

Ling’aka za sintu mwa America neba itusisa sona sicacani se ka lilimo ze ng’ata ka kualafa matuku ami futa futa.

 

KALAFO YA AIDS

    • Munge kashwana kaka nyinyani ka mulo wa poke, wozwa fa matali a sicacani sa poke, mukopanye hamoho ni 8oz ya mezi mi muunwe halalu kapa hane ka zazi.
    • Pau D’Arco ni yona itusa ku alafa matuku ni ku matafaza mubili.  Munwe ma capsule a lishumi ka zazi.  Munwe licika la komoki la mulo o lukisizwe hande wa sihopani habeli ka zazi mu sikaca kale sico mi muno ubea mokubata haseu kwaluzwi.
    • Munwe ma capsule a lishumi ka zazi a Echinacea ye matafaza ni ku kenisa mali mwa mubili.
    • Munwe ma capsule a mashumi amabeli ka ilimwi a nyanisi ya garlic ka zazi.
    • Munwe 10,000mg ya vitamin C ka zazi.
    • Munwe 25,000 IU’s ya vitamin A habeli ka zazi.  Mwa sicacani sa marshmallow kufumanwa ahulu vitamin A.
    • Munwe 100mg ya Niacin halalu ka zazi. Mulyani wo ufutumaza mubili ka mizuzu nyana.
    • Busihu musika lobala kale mukene mwa bafu ya mezi a cisa(108 – 110 f) mi musele mwa mezi moo lizwai leli bizwa Epsom.

 

LIPATISISO KU MUTU YA KULA AIDS

Mucaha yomung’wi yana’ nyezi lilimo ze keta lizoho ka zetalu wa lilimo ze mashumi amalalu ka zene (34 years), nibana baba beli afumaneha kuti unani butuku bwa AIDS.

Mutu yoo na’filwe kalafo ye itolokilwe kwa halimu.  Fahali a kalafo sa kalisa ku ikutwa hande mi niku fokola kwahae seku kusufala mi niku luluha kwa mulala wa hae kwa fukuzeha. 

Ka nako yene ng’olwa pampili yee, mucaha yoo nasa inzi fa likalafo likweli ze keta lizoho ka ilimwi.  Kwa makalelo alikalafo, mali ahae na tezibutuku kono hamulaho a likalafo ze, mali ahae naya inge akena.

 

Bukeno bwa mali

 

asika alafiwa

ha sa alafilwe

Red Blood Cells 4.43 4.65
White Blood Cells(kukusufala koo kusupeza kuli butuku bu wile mwa mubili) 8.7 4.1
Platelets 236 183
Sed Rate 39/66 7/22
Amino trans sera antibodies (+S-Co=SUp.A) 730 15.45

 

KUMATAFAZA MUBILI KULI UBE NI MAATA KU LWANISA MATUKU

1. Mulelo wa kalafo ya luna ki ku tiseza kuli moya u fite hande kwa lilama kaufela za mwa mubili niku fetula kuli mwamba yaluna ku fumanehe lico ze zwelela kwa limela. 

Ku kusufaza butuku bwa cancer ka ku mbwambwama mwa mezi a cisa.  Ku matafaza mubili kuli u kone kulwanisa cancer ni matuku amang’wi ni ku kenisa mubili kwa masila ao atiseza kuli mali a tokwe maata ni kufa mutu tabelo ya kuca.

 

2. Lubasi niba likani balukela kulapela linako kaufela ili kuli lube makazo ye zwelela kwa lihalimu. Mu sepe mulimu kuli wa milata, wami swalela, wami alafa ni ku mi ombaomba. 

Mu mu sepe kuli muliko kaufela ulu tiisa pilu, mi sepo ye ika tisa kuli mubili wa luna ube ni maata aku lwanisa matuku. Lico ze Swanela – Lico li lukela feela kuba za licalo ni litolwana ising’i za mafula, swikili,mbilimbili,kono mulukela kuca lico ze sika apehiwa ni litolwana.

 

(a)Muce habeli kapa halalu ka zazi, sihulu hulu habeli ki kokunde. Ising’i ku njakaula mwa hala’ linako za kuca, ni haiba linwo.

(b) Mube ni linako za kuca ni za kulobala ze sa cinci.

(c) Ha mu leka lico za mwa makapa, muno balanga ze ng’ozwi ili kuli musike mwanga lico ze maswe ze fokolisa mubili wamina kwa ku lwanisa matuku ze swana ka vinegar, mono-sodium glumate, pepper(blach cayenne,hot), baking powder ni soda,animal products, ginger, cinnamon, nut-meg, cloves ni ma spice kaufela.

(d) U tuhele kuca hamwi kapa halalu mwa sunda konji haiba uotile ahulu.

(e) Uce ahulu litolwana ni miloho ye sika tatehiwa.

(f) Uce ka kuiketa kut i lico litafunehe hande.

(g) Mutatehe lico za bubeke ni manawa ka kutala fa mulilo o sina ahulu buhali ka lihola zetalu niku fita. Bubeke bo bu sitilwe buapeiwe ka hafu kapa ka hora. Muitusise poto ya ngana.

(h) Mutabele ku beleka musebezi waku lima kono musike mwa fita tikanyo.

(I) Musike mwa nwa milo nako ya lico.  Haiba mubata lico za mulo, muce feela zona zilinosi, kunwa hanyinyanyi nyinyani ku kopanya hande ni mati.

(j) Ha ku cisa, munwe litolwana ze hamuzwi ze beilwe mo kubata ising’i kuca ice cream.

(k) Muleke lico za mina kwa lintolo ze buluka lico ze matafaza mibili.

(l) Mufitise lihola ze keta lizoho mwahali a lico.

(m) Ki mbamba kunwa ma coka-cola mwa mifuta ya ona kapa coffee, tea ni chocolate.  Mwakona kunwa tea ya ma herbs.

(n) Munwe komoki ye tezi ya mulo o hamuzwi fa carrot ka kuiketa pili mu sika ca kale sico.

(o) Muce miloho ye minca ya carrot, grapes, cabbage asparagus, brussels sprouts, beets, broccoli, dark greens, kohrabi ni cauliflower.

(p) Muce litolwana za lemune ni mulo wa ma grapes. Musike mwa ca miloho ni litolwana ka micelo ulimunwi.Lico ze ng’ata fa tafule lilukela kuciwa lisika apeiwa. Asparagus ni garlic li tusa ahulu kulwanisa matuku.

(q) Ha mu lukisa za kuca mu kete kwa licoze tolohanyizwe kwa tasi. Makwili amasweu, ngulu, mbonyi,carrots, buckwheat, oats,rice, barley mauza rye.

(r) Mu itusise manawa asika kola habeli mwa sunda.

(s) Mu itusise bupi bwa bubeke bobusika cokolwa, mokusina swikili kapa soda ni ku bea fela lizwai le li likani.

(t) Muce miloho yena ni potassium ili miloho ya matali amatala inge cwalo ka figs, apricots, carrots, watercress, e.t.c

 

Mutomo wamina wa lico uzamaye inge cwana :-

 

Kuca ku kula fa mukushuko

    • -Litolwana
    • -Sinkwa, crackers,Cereal
    • -Litolwana ze kailwe za ku lamba fa sinkwa
    • -Stewed fruit puree

MUSIHALI

    • -Miloho ye sika tatehwa
    • -Sinkwa se si pangilwe fa buloto bobu sika cokolwa

MANZIBWANA

    • -litolwana ze kailwe
    • -Sinkwa
    • -Crackers
    • -Cereal

Lico ze pangwa fa muloho

    • Lico li lukisiwe ku sina ku ekeza mafula; munganda, lipeu, litolwana ni ndongo. Butter ye pangilwe fa mauza kapa kota pear ye kailwe..  Brown gravy, bean puree, onion-lemon puree

Lico ze pangwa fa litolwana

    • Simbita se si kailwe, apple kapa pear butter, mulo wa apple, fruit leather, pudding ye zwelela fa litolwana, bland fruits, stewed fruit puree, olives(4-6)
    • Gravies and Sauces
    • Cream sauce
    • Millet spread
    • Nut gravies
    • Tomato catsup (home-made, without vinegar etc)
    • Brown Gravy
    • Bean puree
    • Onion-lemon puree
    • Linwo ze pangilwe fa miloho:
    • Mezi a hamuzwi fa carrot(8oz)
    • Mezi a hamuzwi fa celery (4oz)
    • Mezi a hamuzwi fa beet (2oz)
    • Mezi a hamuzwi fa parsley (2oz)
    • Mezi a hamuzwi fa spinach (2oz)
    • Mezi a hamuzwi fa cabbage (2oz)
    • Mezi a hamuzwi fa cucumber (2oz)

 

Mukopanye mezi a zeo ze ng’ozwi ku panga sinwo sa sipimo sa 12 oz munwe musihali ni manzibwana.

 

4.TEA 

    • (a) tea ilukela ku nwiwa nako kaufela ni ye pangilwe fa Pau D’orco.  I lukelwa ku biliswa mizuzu ye lishumi.
    • (b) Musike mwa bea swikili mwa tea ye, ni haike mwendi aina munati, kono Mung’a bupilo ulufile yona kuli ibe kalafo mi luinwe ka pilu ilimwi.
    • (c) Mi hape mukona kunwa golden seal ni sihopani.  Munwe licika la komoki la mulo o pangilwe fa sihopani habeli ka zazi musikaca kale sico.
    • (d) Poke-Weed: Mu ikopanye ni St Johnwort ka ku likanelela mi mulihamule ni kunwa 16 oz ka zazi.

5.Mui tusise Primrose oil manzibwana.

Mu inwe ka bung’ata (12 capsules ka zazi) ka linako zeo mututuma hahalu.

 

6.Makete a tokwahala ahulu. 

Muce lico za miloho. Muno bapala bapala kwateng’i, muno inanga mwa kambalala, muno pumulanga ka nako ni ka makete.

 

7.Kui tusisa nyanisi ya garlic:

Munwe 5 capsules ya garlic, kapa ma pills a 8 a garlic kapa linyanisi ze mezi ze peli halalu ka zazi.

 

Kufa maata:

Munge litoho za nyanisi ya garlic ze lishumi niku likaya niku sela mwateng’i mezi a kenile a likani. Mubuluke moku bata niku itusisanga kashwana kaka nyinyani kalikamwi halalu ka zazi.

 

8.Mui peye fa lisunda ze talu inge munwa Zinc supplementation 15mg ka zazi.

 

9.Ku panga ma capsules a iodine:

Munge kalulo iling’wi ya kelp ye omile, hafu ya kalulo ya dulse, hafu ya kalulo ya alfalfa, kalulo ya bulalu (1/3) ya black walnut.  Mukopanye ze hamoho nikuli longa mwa ma capsules. Muno nwanga ma capsule a keta lizoho halalu ka zazi.

10.Hydrogen Peroxide:

Mu kale ka tulotoli totu lalu mwa 8 oz ya mezi. Muekeze lilotoli lilimwi ka zazi kufitela mu kopanya malotoli a keta lizoho ka amalalu mwa 8 oz ya mezi. Munwe mezi a ka mazazi alishumi mi kuzwa foo hape mu fukuze kwa malotoli ku fitela muyo fita hape fa malotoli amalalu ka zazi, mazazi a lishumi kapa lishumi ka amabeli.  Hape muno ikombekanga mwa mezi a selilwe komoki ya mulyani wa Hydrogen Peroxide ka mizuzu ye mashumu amalalu kapa amane. Mukwa o uekeza moya mwa mubili.

 

11.Kupompa kwa malaho:

Mba ilukanelwa kutapiswa ka kupompela mulyani mwa mung’opyana.

 

12.Mutape mezi amwa shawa ili kuli fa muitusisa mezi a cisa, fa abata sihulu habeli ka zazi.

 

13.Mulukela ku eza tu papali totu matafaza mubili cwalo ka

    • (a)Kutapa silozi
    • (b)Ku pazaula likota
    • (c)Kucoba njinga
    • (d)Kutambala
    • (e)Kusheshela
    • (f)Ku tahulela mwa simu
    • (g)Ku babalela makwakwa akwa mandu
    • (h)Ku tapa kwatusa hakusina lipapali zenwg’wi
    • (i)Muitike ku babalela lwanda
    • (j) Ha mu feza kuca mueze kwateni tupapali kuli lico li fuluhele hande

15.Mezi ki mulyani o mutuna ka ku anwa ni ku atapa

(a)Munwe likomoki ze keta lizoho ka ilimwi kapa ze lishumi za mezi akenile mwa hali ami kushuko ka zazi. Kuya kwa mutabani kwa tusa, muno nwanga likomoki ze peli za mezi a futumala amuzuha kakusasana. Bung’ata bwa mezi amutokwa, buka zwelelanga kwa tea ye bulezwi kale mwa namba yabune kwa toho ya buka.

(b)Kutapa, makete niku cinca litino kazazi ni zazi.

(c)Makete mwandu nimwa situngu sa ku tatehela kinto ye butokwa.

(d)Ku alafa fever: Kalafo iling’wi inga lisunda ze talu mi ku tokwahala likalafo ze talu ku feza musebezi oo. Kuzwa fa kalafo ni kalafo kufitange sunda mwahali.

Kube likalafo ze keta lizoho mwa sunda ku ba bahulu mi kalafo ye ilukanela ku yemiswanga haseku fitile mazazi a keta lizoho.  Ase mu pumuzi mazazi amabeli, mu kalise kalafo kufitela likweli ze talu haiba mubili ulumelelana ni mulyani.  Haiba ki mwanana wa lilimo ze talu nikwa tasi, kucisa kwa mubili wahae ku lukela ku talimelwa hande kuli mufutumala mwa mubili usika fitelela 103 F ka mizuzu ye silezi.

 

Continue To Page 2

Return To Program Menu